Chín tháng qua, Việt Nam không chỉ triển khai danh mục công nghệ chiến lược mà còn rút ra những bài học quý báu. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng vừa chia sẻ rằng chúng ta đã hình dung khá đầy đủ con đường phát triển công nghệ chiến lược của đất nước — một bước tiến quan trọng sau khi Chính phủ ban hành danh mục này vào tháng 6/2025.
Từ bài toán quốc gia tới thị trường
Điều thay đổi lớn nhất là cách chúng ta nhìn nhận vấn đề. Thay vì bắt đầu từ công nghệ, chúng ta phải xuất phát từ những bài toán lớn của đất nước. Công thức đúng là: từ bài toán quốc gia → sản phẩm chiến lược → công nghệ.
Điều này có nghĩa là chương trình phát triển công nghệ chiến lược phải bao quát toàn bộ chuỗi giá trị, từ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, sản xuất sản phẩm cho tới thị trường. Không còn là những dự án rời rạc như trước đây nữa.
Bộ trưởng cũng nhấn mạnh rằng danh mục công nghệ chiến lược sẽ được chia thành ba loại theo thời gian: ngắn hạn (1-3 năm), trung hạn (3-5 năm) và dài hạn (5-10 năm). Khoảng 70-80% ngân sách và nguồn lực sẽ tập trung vào hai loại đầu tiên, nhằm vừa đạt kết quả nhanh vừa xây dựng năng lực bền vững.
Tiêu chuẩn là chìa khóa tạo thị trường
Một yếu tố then chốt mà trước đây chưa được chú ý đúng mức là tiêu chuẩn và quy chuẩn. Tiêu chuẩn không chỉ là công cụ kiểm soát chất lượng, mà còn là "công cụ dẫn dắt công nghệ" để hình thành thị trường.
Khi có tiêu chuẩn, nhà nước mới có thể đấu thầu, nghiệm thu và mua sắm một cách có cơ sở. Điều này giúp kiểm soát rủi ro của những công nghệ mới, tạo niềm tin cho thị trường, và mở đường cho việc sản xuất loạt. Tiêu chuẩn cũng là chìa khóa để các doanh nghiệp Việt tham gia vào chuỗi toàn cầu.
Những cách làm mới có tính đột phá
Để thúc đẩy phát triển công nghệ chiến lược, Việt Nam đang xem xét những phương pháp mới:
Thứ nhất, nhà nước tạo ra một thị trường đủ lớn bằng cách đặt mua số lượng lớn, xây dựng chính sách để tạo nhu cầu trên thị trường, và cho phép các doanh nghiệp thử nghiệm nhanh. Cách làm này đã chứng tỏ hiệu quả ở nước ngoài: từ xe điện, UAV (máy bay không người lái), năng lượng tái tạo cho tới các sản phẩm công nghệ cao khác.
Thứ hai, nhà nước chọn những tổng thầu công nghệ chính để phát triển những dự án lớn, phức tạp, dài hạn. Chương trình tên lửa của Việt Nam là một ví dụ: doanh nghiệp tự bỏ tiền nghiên cứu, nhà nước cam kết mua nếu sản phẩm đạt yêu cầu và giá thấp hơn nhập ngoại.
Nhìn xa hơn
Những bước đi này cho thấy Việt Nam đang chuyển từ cách tiếp cận truyền thống sang một mô hình phát triển công nghệ gắn liền với thị trường và nhu cầu thực tế. Danh mục công nghệ chiến lược sẽ được sửa đổi sau một năm, bổ sung những công nghệ mới cho các dòng sản phẩm chủ lực của đất nước.
Khi làm chủ được các công nghệ lõi, Việt Nam sẽ vừa tăng năng lực cạnh tranh toàn cầu vừa tạo ra giá trị gia tăng cho các sản phẩm xuất khẩu. Đó là kỳ vọng lớn lao cho tương lai công nghệ nước nhà.
Nguồn: VNExpress Khoa Học
Bình Luận