Tháng 12 năm ngoái, phòng hòa nhạc Nhạc viện Hà Nội chật kín khách quốc tế. Trong buổi diễn chào mừng các sự kiện ngoại giao lớn, một điều khác biệt nổi bật giữa hơn 20 nghệ sĩ trên sân khấu: chỉ có hai người sáng mắt — giáo sư Tôn Thất Triêm, 85 tuổi, và vợ ông, nghệ sĩ opera Xuân Thanh. Những người còn lại là các em nhỏ khiếm thị, những giọng hát trong bóng tối mà ông đã nuôi dưỡng hơn hai mươi năm.
Khi buổi diễn kết thúc, dưới tràng pháo tay không dứt, người nhạc trưởng 85 tuổi cùng vợ ân cần dắt tay từng học trò xuống bậc thang, sắp xếp nhạc cụ với những cử chỉ chính xác. "Chúng tôi làm việc này hơn 20 năm, quen rồi," ông Triêm mỉm cười nói. Đó là câu nói đơn giản nhất để miêu tả một cuộc sống dâng hiến hoàn toàn.
Từ Châu Âu trở về, ông chọn dạy những đứa trẻ trong bóng tối
Giáo sư Tôn Thất Triêm là nghệ sĩ piano duy nhất tại Việt Nam từng đạt danh hiệu hòa tấu xuất sắc tại bốn cuộc thi âm nhạc quốc tế danh giá ở Nga. Sau nhiều năm giảng dạy và biểu diễn khắp Châu Âu, ông quyết định trở về nước. Qua sự kết nối của một tổ chức phi chính phủ, ông bắt đầu dạy đàn miễn phí cho trẻ khiếm thị tại trường Nguyễn Đình Chiểu.
"Tôi muốn dùng tiếng đàn xoa dịu nỗi cô đơn của những đứa trẻ, làm lắng lại cơn đau của người bệnh," ông tâm sự. Thấy học trò có năng khiếu, ông rủ vợ đến dạy hát. Suốt nhiều năm, bất kể nắng mưa, đôi vợ chồng cưỡi chiếc xe Honda Cub 82 cũ đi hơn 10 km từ đường Láng đến phố Lạc Trung.
Lớp học không sách vở, chỉ có tình yêu và sự kiên trì
Lớp học không có bản nhạc chữ nổi, không có sách vở. Mọi thứ được dạy theo phương pháp "truyền khẩu" — ông ghi âm dân ca các nước, mang về cho học sinh chép lại. Để dạy hát tiếng nước ngoài, ông Triêm tỉ mẩn ghi chú cách phát âm bằng tiếng Việt, giải thích cặn kẽ từng câu hát.
Những buổi tập thường kéo dài 2-3 tiếng mỗi tối. Khi học trò đã yên giấc trong ký túc xá, hai người thầy mới lặng lẽ ra về lúc nửa đêm. Suốt 23 năm, ông không nhận một đồng học phí.
Năm 2003, Dàn hợp ca Hy Vọng chính thức ra đời. Từ những buổi diễn chập chững, ông đã đưa nhóm nhạc biểu diễn thành công tại các sự kiện ngoại giao của Mỹ, Pháp, Iran, Italy, Brunei, Luxembourg, Kuwait, Australia và nhiều quốc gia khác. Họ đã thu âm 4 CD quốc ca của 20 quốc gia.
Những cuộc sống thay đổi
Anh Nguyễn Văn Linh, 35 tuổi, nghệ sĩ sáo trúc, gia nhập nhóm từ năm 2012. Mối nhân duyên bắt đầu khi tiếng sáo của chàng trai khiếm thị khiến ông Triêm rơi nước mắt. Từ một cậu bé tự ti, nhờ sự dẫn dắt của thầy, Linh thi đỗ vào Học viện Âm nhạc Quốc gia. Dù phải chạy thận ba lần mỗi tuần, anh chưa từng bỏ lỡ buổi tập nào.
"Thầy không chỉ dạy nhạc, thầy đã tặng tôi một cuộc sống," — đó là lời cảm ơn ngàn lần được lặp lại từ những học trò của ông.
Ở tuổi 85, giáo sư vẫn tiếp tục công việc này. Bởi vì ông biết rằng, trong bóng tối, tiếng nhạc là ánh sáng.
