Hình dung một nhóm thợ săn cách đây 12.800 năm, vào thời kỳ cuối của Kỷ Băng Hà, đang ngồi quanh lửa trại ở vùng Great Plains phía tây. Họ không chỉ tìm kiếm thức ăn hay sơ chế công cụ — họ đang chơi một trò chơi may rủi với những viên xúc xắc được tạo từ xương động vật. Điều này nghe có vẻ kỳ lạ, nhưng đó chính là sự thật mà các nhà khảo cổ học vừa khám phá ra.
Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí American Antiquity đã lật ngược lịch sử của trò chơi may rủi trên toàn thế giới. Theo các nhà khoa học, những viên xúc xắc sớm nhất được tìm thấy trong lịch sử loài người không phải từ các nền văn minh Châu Âu, Châu Phi hay Châu Á như người ta vẫn tưởng — mà từ những người thợ săn bản địa Bắc Mỹ hơn 12.000 năm trước.
Những phát hiện đáng kinh ngạc
Robert Madden, tác giả của nghiên cứu này, chia sẻ rằng các nhà sử học truyền thống luôn coi xúc xắc và lý thuyết xác suất là những phát minh của thế giới cũ. Nhưng hồ sơ khảo cổ học lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác — những nhóm người Mỹ bản địa cổ đại đã có ý thức tạo ra những vật thể có khả năng tạo ra những kết quả ngẫu nhiên, và sử dụng chúng trong những trò chơi có quy tắc cấu trúc, sớm hơn bất kỳ ai hàng ngàn năm.
Những viên xúc xắc sớm nhất này được tìm thấy tại các địa điểm khảo cổ từ thời kỳ Folsom muộn ở Wyoming, Colorado và New Mexico. Chúng sớm hơn những viên xúc xắc được biết đến từ các xã hội Thời Đồng Thau ở các nơi khác trên thế giới hơn 6.000 năm.
Những công cụ đơn giản nhưng tinh xảo
Không giống như xúc xắc lập phương hiện đại, những viên xúc xắc cổ xưa này là những "bộ hai mặt" — những mảnh xương nhỏ được chế tác cẩn thận, phẳng hoặc hơi cong, thường có hình bầu dục hoặc hình chữ nhật. Chúng được thiết kế để cầm trong tay và ném lên một bề mặt chơi.
Hai mặt của mỗi viên xúc xắc được phân biệt bằng những dấu hiệu được vẽ, xử lý bề mặt, tô màu hoặc các sửa đổi khác — giống như mặt sấp và mặt ngửa trên một đồng xu. Một mặt được chỉ định là mặt "tính điểm". Khi ném, chúng luôn rơi với một mặt hoặc mặt khác hướng lên trên, tạo ra kết quả nhị phân.
Một chuẩn mực mới cho khảo cổ học
Madden, một sinh viên tiến sĩ tại Đại học Colorado State, đã phát triển một bài kiểm tra mới — một danh sách những đặc điểm vật lý có thể đo lường để xác định xúc xắc Bắc Mỹ. Anh dựa trên phân tích so sánh 293 bộ xúc xắc được ghi chép trên toàn lục địa từ cuốn sách năm 1907 của Stewart Culin.
Bằng cách áp dụng tiêu chuẩn này một cách có hệ thống, các nhà nghiên cứu đã xác định hơn 600 viên xúc xắc từ các địa điểm trải dài trên 12 tiểu bang, liên kết với nhiều nền văn hóa khác nhau. Những phát hiện này cho thấy trò chơi xúc xắc đã là một phần "bền vững" của văn hóa Mỹ bản địa ít nhất là 12.000 năm.
Ý nghĩa của khám phá này
Các nhà sử học toán học rộng rãi coi trò chơi xúc xắc là sự tương tác có cấu trúc sớm nhất của loài người với tính ngẫu nhiên — một tiền thân của lý thuyết xác suất, thống kê và tư duy khoa học sau này. Cho đến nay, người ta vẫn tin rằng những thực hành này chỉ bắt đầu từ các xã hội phức tạp của thế giới cũ khoảng 5.500 năm trước.
Nhưng với những phát hiện này, chúng ta phải viết lại một phần lịch sử. Người Mỹ bản địa không chỉ là những thợ săn hoặc nông dân — họ là những nhà tư tưởng sớm, những người đã hiểu và tận dụng quy luật của sự ngẫu nhiên hàng ngàn năm trước khi thế giới phương Tây bắt đầu nghiên cứu những khái niệm này.
Đó là một lời nhắc nhở tuyệt vời rằng những nền văn minh cổ xưa có những thành tựu trí tuệ sâu sắc, và lịch sử mà chúng ta biết chỉ là một phần nhỏ của câu chuyện thực sự.
Bài viết dựa trên thông tin từ Good News Network
Bình Luận